جداکننده روغن از آب (Oil-Water Separator)
اصول عملکرد و اجزای اصلی
در کمپرسورهای هوای فشرده روغنکاریشونده، بهویژه کمپرسورهای اسکرو (Rotary Screw Compressors)، جداکننده روغن از آب یکی از تجهیزات ضروری سامانه تصفیه کندانس به شمار میرود.
در فرآیند تراکم هوا، دمای هوای خروجی از کمپرسور افزایش مییابد. با خنک شدن این هوا در افترکولر، مخزن ذخیره و شبکه لولهکشی، بخار آب موجود در هوا به مایع تبدیل شده و کندانس (Condensate) تشکیل میشود.
این کندانس معمولاً تنها از آب تشکیل نشده است، بلکه حاوی مقادیر مختلفی از روغن روانکار، ذرات جامد، گردوغبار و سایر آلایندهها نیز هست.
تخلیه مستقیم این مایع آلوده به محیط زیست، علاوه بر مغایرت با الزامات زیستمحیطی، میتواند موجب آلودگی منابع آب و خاک شود. از اینرو، پیش از دفع کندانس، باید روغن و سایر آلایندههای آن تا حد امکان حذف شوند.
این وظیفه بر عهده جداکننده روغن از آب (Oil-Water Separator) است.
جداکننده روغن از آب چیست؟
جداکننده روغن از آب تجهیزی است که برای جداسازی روغن از کندانس حاصل از سیستمهای هوای فشرده طراحی شده است.
این تجهیزات با استفاده از ترکیبی از اختلاف چگالی، فیلتراسیون، جذب سطحی و در برخی مدلها فرآیند همجوشی قطرات روغن (Coalescence)، روغن موجود در آب را جدا میکنند تا آب خروجی، مطابق الزامات زیستمحیطی، قابلیت دفع ایمن داشته باشد.
جداکنندههای روغن از آب در صنایع مختلف از جمله معادن، صنایع فولاد، کارخانههای تولیدی، صنایع غذایی، خودروسازی، پتروشیمی و تمامی واحدهایی که از کمپرسورهای روغنکاریشونده استفاده میکنند، کاربرد گستردهای دارند.
هدف استفاده از جداکننده روغن از آب
هدف اصلی این تجهیز، جلوگیری از ورود روغن به محیط زیست و کاهش آلودگی ناشی از تخلیه کندانس کمپرسور است.
حتی مقدار بسیار کمی روغن میتواند سطح وسیعی از آب را به لایهای نازک از روغن پوشش دهد. این لایه، تبادل اکسیژن بین هوا و آب را کاهش داده و میتواند بر اکوسیستمهای آبی، گیاهان و جانوران اثر منفی بگذارد.
همچنین تماس روغن با پر و بال پرندگان یا پوست برخی جانوران آبزی، توانایی طبیعی آنها در حفظ دمای بدن و حرکت را کاهش داده و سلامت آنها را به خطر میاندازد.
به همین دلیل، در بسیاری از کشورها، تخلیه مستقیم کندانس روغنی به شبکه فاضلاب یا محیط زیست بدون انجام عملیات تصفیه، ممنوع یا مشمول مقررات سختگیرانه است.
اصول عملکرد
در اغلب جداکنندههای روغن از آب، کندانس آلوده پس از ورود به دستگاه از چند مرحله تصفیه عبور میکند.
ابتدا ذرات درشت و بخشی از روغن آزاد بر اثر اختلاف چگالی از آب جدا میشوند. سپس مایع از میان مدیاهای جاذب روغن و فیلترهای ویژه عبور میکند تا قطرات ریز روغن نیز جذب یا به دام افتند.
در برخی سامانهها از فناوری Coalescing نیز استفاده میشود. در این روش، قطرات بسیار ریز روغن به یکدیگر متصل شده و قطرات بزرگتری تشکیل میدهند که جداسازی آنها آسانتر است.
در پایان فرآیند، آب تصفیهشده از دستگاه خارج شده و روغن جمعآوریشده مطابق دستورالعملهای زیستمحیطی دفع یا بازیافت میشود.
مزایای استفاده از جداکننده روغن از آب
استفاده از جداکننده روغن از آب مزایای متعددی دارد، از جمله:
- جلوگیری از آلودگی منابع آب و خاک
- رعایت الزامات و استانداردهای زیستمحیطی
- کاهش هزینههای دفع پسماندهای روغنی
- محافظت از تجهیزات پاییندست و سامانههای دفع پساب
- افزایش ایمنی و پاکیزگی محیط کار
- راندمان جداسازی
راندمان جداکنندههای روغن از آب به نوع روغن، کیفیت کندانس، طراحی دستگاه و وضعیت نگهداری آن بستگی دارد.
جداکنندههای مدرن، در صورت استفاده و سرویس صحیح، میتوانند بیش از ۹۹ درصد روغن آزاد موجود در کندانس را حذف کنند. با این حال، راندمان واقعی باید بر اساس مشخصات فنی سازنده و شرایط بهرهبرداری ارزیابی شود.
جمعبندی
جداکننده روغن از آب یکی از تجهیزات ضروری در سامانههای هوای فشرده روغنکاریشونده است. این تجهیز با حذف روغن از کندانس، علاوه بر حفاظت از محیط زیست و رعایت الزامات قانونی، هزینههای دفع پساب را کاهش داده و بهرهبرداری ایمن و پایدار از سیستم هوای فشرده را امکانپذیر میسازد.
به همین دلیل، بازدید دورهای، تعویض بهموقع مدیاهای جاذب و رعایت دستورالعملهای سرویس، نقش مهمی در حفظ راندمان و عملکرد صحیح این تجهیزات دارند.
